Cesja długu funduszowi a komornik – uchwała SN III CZP 24/26

Autor: adw. Michał Hajduk | Stan prawny: 1 listopada 2026 r.

Fundusz, który kupił wierzytelność, nie zawsze musi uzyskać nową klauzulę wykonalności, zanim skieruje sprawę do komornika. Jeżeli jednak występuje o nią do sądu, musi wykazać, że nabył konkretną wierzytelność. Sąd Najwyższy wyjaśnił, jakie wymagania powinny spełniać przedstawione w tym postępowaniu dokumenty.

Uchwała z 21 października 2026 r., sygn. III CZP 24/26, ma znaczenie, gdy nowy wierzyciel chce wykorzystać wcześniejszy wyrok lub nakaz zapłaty. Wyjaśniam, co sprawdzić w dokumentach cesji, jak zareagować na egzekucję i kiedy fundusz może przedstawić dokumenty bezpośrednio komornikowi.

W tym artykule

Cesja wierzytelności – co oznacza sprzedaż długu funduszowi?

Gdy mówi się o sprzedaży długu, najczęściej chodzi o cesję wierzytelności, czyli przeniesienie prawa do żądania zapłaty na inny podmiot. Bank może w ten sposób sprzedać funduszowi wierzytelność wynikającą z niespłaconego kredytu. Jeżeli przelew jest skuteczny, fundusz staje się nowym wierzycielem.

Do cesji co do zasady nie jest potrzebna zgoda dłużnika, choć istnieją ustawowe i umowne wyjątki. Dłużnik zachowuje wobec nabywcy zarzuty, które przysługiwały mu wobec poprzedniego wierzyciela w zakresie przewidzianym przez przepisy.

Nie każda firma kontaktująca się w sprawie zadłużenia kupiła jednak wierzytelność. Część firm windykacyjnych działa jedynie w imieniu wierzyciela. Warto więc ustalić, czy podmiot żądający zapłaty twierdzi, że jest nowym wierzycielem, czy tylko prowadzi windykację na cudzą rzecz. Więcej o tym, czym jest fundusz wierzytelności i jak sprawdzić jego żądanie, przeczytasz w osobnym poradniku.

Czym jest klauzula wykonalności i tytuł wykonawczy?

Wyrok zasądzający zapłatę lub nakaz zapłaty to przykłady tytułów egzekucyjnych. Co do zasady podstawą egzekucji komorniczej jest tytuł wykonawczy – tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności. Klauzula potwierdza, że tytuł podlega wykonaniu.

Gdy wierzytelność przejdzie na inną osobę, sposób wykazania tej zmiany zależy m.in. od tego, kiedy doszło do cesji i na jakim etapie jest sprawa.

Co rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 24/26?

Uchwała zapadła w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności na rzecz następcy prawnego wierzyciela. Sąd rozpatrujący sprawę zwrócił się do Sądu Najwyższego z pytaniami o dokumenty potrzebne do wykazania przelewu.

W uchwale z 21 października 2026 r. Sąd Najwyższy wskazał trzy istotne zasady dotyczące postępowania o nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nowego wierzyciela. Artykuł opiera się na sentencji uchwały; w chwili publikacji nie dysponowałem jej uzasadnieniem. Przykłady są ilustracyjne.

1. Odpowiednią formę musi mieć także wykaz wierzytelności

Sprzedając wiele długów naraz, strony często opisują przedmiot transakcji w załączonym wykazie. To właśnie on może wskazywać, czy dana umowa i wynikająca z niej wierzytelność zostały objęte przelewem.

Według uchwały załącznik służący do zidentyfikowania zbytej wierzytelności powinien mieć formę dokumentu urzędowego albo dokumentu prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym. Znaczenie ma zatem nie tylko dokument dotyczący zawarcia umowy, lecz także forma wykazu, na który powołuje się nabywca.

Uchwała dotyczy wykazu przedstawionego po to, aby wskazać konkretną wierzytelność. Z samej sentencji nie wynika, że każda umowa cesji musi mieć osobny załącznik. Jeżeli wierzytelność opisano w innym dokumencie, trzeba ocenić jego treść i formę w okolicznościach danej sprawy.

2. Wyciąg z dokumentu prywatnego – jaka jest rola notariusza?

Sąd Najwyższy uznał również, że w tym postępowaniu wyciąg z dokumentu prywatnego może być dowodem tylko wtedy, gdy sporządził go notariusz. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy wierzyciel nie przedstawia całego wykazu, lecz jedynie jego fragment dotyczący jednego dłużnika.

Przy ocenie dokumentu trzeba odróżnić sporządzenie wyciągu przez notariusza od samego potwierdzenia podpisu albo zgodności kopii z okazanym dokumentem. O tym, czy wymagania zostały spełnione w konkretnej sprawie, decydują treść i forma dokumentów rzeczywiście przedstawionych sądowi.

3. Znaczenie ma dokument dotyczący samego przejścia prawa

Podstawą nadania klauzuli ma być dokument wymagany przez art. 788 § 1 k.p.c., utrwalający zdarzenie prawne, które spowodowało przejście uprawnienia. Samo późniejsze oświadczenie relacjonujące, że wierzytelność została sprzedana, nie jest tym samym co dokument dotyczący czynności, na podstawie której do tego doszło.

W praktyce trzeba sprawdzić nie tylko to, kto podpisał dokument i jak poświadczono podpis, lecz także co właściwie dokument potwierdza. Nawet urzędowe poświadczenie podpisu pod samym oświadczeniem o wcześniejszej sprzedaży nie zmienia go automatycznie w dokument utrwalający zdarzenie, które przeniosło wierzytelność.

Co uchwała oznacza dla dłużników?

Jeżeli nowy wierzyciel uzyskał albo próbuje uzyskać klauzulę wykonalności, uchwała daje dłużnikowi argument do sprawdzenia dokumentów cesji. W razie uchybień można zakwestionować nadanie klauzuli, jeżeli przysługuje odpowiedni środek zaskarżenia i zachowano termin. Najpierw trzeba jednak ustalić, co wierzyciel złożył w aktach sprawy.

Sprawdź przede wszystkim:

• czy z dokumentów wynika, kto i komu przeniósł wierzytelność;
• czy można na ich podstawie ustalić, że przelew objął właśnie zobowiązanie dłużnika wskazane w tytule;
• czy dokumenty dotyczące przejścia wierzytelności i załączony wykaz mają wymaganą formę;
• czy przedstawiono wyciąg i kto go sporządził;
• czy dokument dotyczy samej czynności przenoszącej wierzytelność, czy jedynie później ją opisuje;
• czy przy kolejnych cesjach wykazano cały ciąg przejścia wierzytelności na obecnego wierzyciela.

Gdzie sprawdzić dokumenty cesji?

Jeżeli sprawę prowadzi komornik, zacznij od zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Zapisz dane wierzyciela, oznaczenie tytułu wykonawczego i sygnaturę sprawy komorniczej. Ustal także sąd oraz sygnaturę sprawy o nadanie klauzuli na rzecz następcy prawnego – może być inna niż sygnatura nakazu zapłaty.

Poproś o wgląd do właściwych akt i sprawdź dokumenty złożone przez wierzyciela: umowę, wykaz lub wyciąg oraz ewentualne dokumenty kolejnych przelewów. Jeśli nabywca przedstawił dokumenty bezpośrednio komornikowi, istotne będą również akta egzekucyjne. Nie czekaj z reakcją na pismo tylko dlatego, że nie masz jeszcze kopii wszystkich dokumentów – w międzyczasie może biec termin na zaskarżenie.

Przykład. Bank uzyskał nakaz zapłaty, a następnie – przed nadaniem mu klauzuli wykonalności – sprzedał pakiet wierzytelności funduszowi. Fundusz wystąpił o nadanie klauzuli na swoją rzecz i złożył dokument dotyczący umowy oraz sporządzony przez siebie fragment wykazu. Jeżeli złożony materiał nie spełnia wymagań określonych przez Sąd Najwyższy, może to być argument przeciwko nadaniu klauzuli. O wyniku rozstrzyga jednak komplet dokumentów znajdujących się w aktach i okoliczności sprawy.

Czy fundusz zawsze musi uzyskać nową klauzulę wykonalności?

Nie. Przepisy przewidują także sytuacje, w których następca wierzyciela może przedstawić dokumenty bezpośrednio organowi egzekucyjnemu.

Jeżeli uprawnienie przeszło na nowego wierzyciela po powstaniu tytułu wykonawczego, art. 804² k.p.c. przewiduje możliwość wszczęcia przez niego egzekucji na podstawie tego tytułu, po wykazaniu przejścia uprawnienia wymaganym dokumentem. Z kolei art. 804¹ k.p.c. dotyczy wstąpienia nabywcy do już prowadzonego postępowania po przejściu uprawnienia; potrzebna jest m.in. zgoda dotychczasowego wierzyciela.

Przepisy przewidują wyjątki od tych rozwiązań, m.in. w pewnych przypadkach przelewów warunkowych oraz przy nabywcy mającym siedzibę albo miejsce zamieszkania poza Polską. Dlatego w pierwszej kolejności trzeba ustalić, z jakiego trybu skorzystał wierzyciel i kiedy doszło do przelewu.

Sprawdź również, czy dokument, na który powołuje się wierzyciel, jest samym wyrokiem lub nakazem, czy już tytułem wykonawczym z klauzulą. Ta różnica i moment cesji pomagają ustalić, czy w danej sytuacji chodzi o postępowanie przed sądem, czy o dokumenty składane komornikowi.

Uchwała III CZP 24/26 dotyczy postępowania o nadanie klauzuli. Nie przesądza wprost wszystkich problemów, które mogą pojawić się przy badaniu cesji przez komornika. Stanowisko wyrażone w uchwale można powołać jako argument przy ocenie dokumentów przedstawionych organowi egzekucyjnemu, ale zastosowanie go w tym trybie wymaga odrębnej analizy.

Fundusz kupił dług – co zrobić po otrzymaniu pisma?

Rodzaj pisma decyduje o tym, jakie działanie należy podjąć. Najpierw sprawdź nadawcę, datę doręczenia, sygnaturę oraz ewentualne pouczenie o terminie i sposobie odpowiedzi.

Komornik prowadzi egzekucję na rzecz funduszu. Co zrobić?

Jeśli komornik prowadzi egzekucję, działaj bez zwłoki. W pierwszej kolejności:

1. Zapisz datę doręczenia pisma. Zachowaj kopertę i potwierdzenie odbioru. Od doręczenia mogą biec krótkie terminy.
2. Ustal, kto jest wierzycielem i jaki tytuł stanowi podstawę egzekucji. Sprawdź, czy wydano postanowienie o klauzuli na rzecz nowego wierzyciela, czy też przedstawiono dokumenty komornikowi.
3. Sprawdź dokumenty w aktach. Samo pismo od funduszu może nie odzwierciedlać wszystkich dokumentów złożonych w sądzie albo u komornika.
4. Dobierz właściwy środek zaskarżenia. Zależy on od tego, czy kwestionujesz postanowienie o klauzuli, orzeczenie referendarza czy czynność komornika.
5. Oceń potrzebę zawieszenia egzekucji. Samo zaskarżenie nie zatrzymuje automatycznie działań komornika.

Zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli

Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie. Gdy rozstrzygnięcie wydał referendarz sądowy, właściwa jest skarga na orzeczenie referendarza. Można w nich powołać się na uchwałę III CZP 24/26, jeżeli analiza akt ujawnia odpowiednie uchybienia w wykazaniu przejścia wierzytelności.

Co do zasady termin na zaskarżenie wynosi tydzień. Dla dłużnika biegnie od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Dłużnik może też w ciągu tygodnia od tego doręczenia zażądać sporządzenia i doręczenia uzasadnienia postanowienia. W takim przypadku termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od doręczenia uzasadnienia albo postanowienia z uzasadnieniem. Daty i sposób doręczenia trzeba sprawdzić w konkretnej sprawie.

W razie złożenia zażalenia sąd może na wniosek zawiesić egzekucję w całości lub w części. Nie następuje to automatycznie i zależy od decyzji sądu.

Skarga na czynność komornika

Jeżeli nowy wierzyciel powołał się na przejście uprawnienia bezpośrednio przed komornikiem, należy odrębnie ocenić czynności komornika oraz to, czy przysługuje skarga. Nie zastępuje ona zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli.

Termin na skargę wynosi zasadniczo tydzień, ale jego początek zależy od okoliczności: m.in. obecności przy czynności, zawiadomienia o niej albo powzięcia o niej wiadomości. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał kwestionowanej czynności. Jej złożenie również nie wstrzymuje automatycznie egzekucji.

Fundusz przysłał pozew lub nakaz zapłaty. Czy uchwała pomoże?

Jeśli fundusz wytoczył przeciwko Tobie powództwo, ma znaczenie, czy potrafi wykazać nabycie dochodzonej wierzytelności. Trzeba też sprawdzić m.in. dokumenty dotyczące umowy, wysokość żądania, dokonane wpłaty i ewentualne przedawnienie.

Uchwała III CZP 24/26 rozstrzyga jednak problem dokumentów w postępowaniu klauzulowym. Nie należy automatycznie przenosić każdego wskazanego w niej wymagania na zwykły proces o zapłatę. W takim procesie sąd ocenia materiał dowodowy według zasad właściwych dla tego postępowania.

Jeżeli otrzymałeś nakaz zapłaty, sprawdź pouczenie, rodzaj postępowania i datę doręczenia. Podjęcie rozmów z funduszem nie zastępuje wniesienia właściwego środka zaskarżenia w terminie.

Zobacz także: nakaz zapłaty z e-sądu – co oznacza i jak się bronić oraz co zrobić, gdy komornik prowadzi egzekucję na podstawie niedoręczonego nakazu.

Czy uchwała dotyczy dawnych egzekucji bankowych i BTE?

Najpierw trzeba ustalić, jaki dokument jest podstawą egzekucji. Bankowy tytuł egzekucyjny, czyli BTE, podlegał szczególnym zasadom. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że nabywca wierzytelności niebędący bankiem nie może uzyskać klauzuli na swoją rzecz na podstawie BTE wystawionego przez bank. Jest to odrębny problem od wymagań dotyczących dokumentów cesji omówionych w uchwale III CZP 24/26.

W sprawach po dawnej egzekucji z BTE warto ponadto przeanalizować przedawnienie, ale jego wystąpienia nie można ustalić wyłącznie na podstawie wieku długu. Znaczenie ma historia konkretnego roszczenia i podjętych czynności. Więcej wyjaśniam w artykule pozew funduszu po egzekucji z BTE – przedawnienie i obrona dłużnika.

Najczęstsze pytania

Czy sama umowa cesji bez osobnego wykazu wystarczy?

To zależy od jej treści i formy oraz od pozostałych dokumentów. W postępowaniu klauzulowym nowy wierzyciel musi wykazać przejście konkretnego prawa w sposób wymagany przez art. 788 § 1 k.p.c. Uchwała wskazuje formę wykazu, jeżeli został przedłożony w celu zidentyfikowania wierzytelności; nie ustanawia ogólnego obowiązku sporządzania wykazu do każdej cesji.

Czy fundusz może prowadzić egzekucję na podstawie starego wyroku?

Po spełnieniu ustawowych warunków – tak. Zależnie od okoliczności nabywca może potrzebować klauzuli na swoją rzecz albo przedstawić dokumenty przejścia wierzytelności bezpośrednio komornikowi. Znaczenie mają m.in. rodzaj tytułu, data cesji i tryb egzekucji.

Czy po sprzedaży długu mogę odmówić zapłaty?

Sama sprzedaż nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Masz jednak prawo sprawdzić, kto dochodzi zapłaty, jaka jest podstawa żądania i czy wierzytelność rzeczywiście przeszła na ten podmiot. Przed podpisaniem ugody lub oświadczenia o uznaniu długu warto ocenić ich skutki.

Czy cesja przerywa bieg przedawnienia długu?

Nie. Sama cesja nie przerywa biegu przedawnienia i nie sprawia, że termin liczy się od nowa. Na jego bieg mogą jednak wpływać inne zdarzenia, np. uznanie długu przez dłużnika lub określone czynności przed sądem. Trzeba również sprawdzić, jakie skutki wobec nabywcy mają wcześniejsze czynności poprzedniego wierzyciela. Uchwała III CZP 24/26 nie rozstrzyga kwestii przedawnienia.

Czy fundusz musi przesłać mi całą umowę sprzedaży długów?

Nie należy zakładać, że w każdej sprawie dłużnik musi otrzymać cały dokument i dane innych osób objętych transakcją. Jeżeli sprawa trafiła do sądu lub komornika, kluczowe jest ustalenie, jakie dokumenty złożono w aktach i czy pozwalają one wykazać przejście konkretnej wierzytelności w wymaganej formie.

Czy uchwała unieważnia już wydaną klauzulę?

Nie. Uchwała sama nie uchyla wcześniejszych postanowień ani nie kończy egzekucji. Możliwość ich podważenia zależy m.in. od treści akt, rodzaju rozstrzygnięcia, etapu postępowania i zachowania terminów. Po ich upływie należy osobno ocenić, jakie środki są jeszcze dostępne; sama nowa uchwała nie przywraca terminu.

Czy uchwała obowiązuje we wszystkich sprawach?

Uchwała rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w sprawie, w której je przedstawiono. W innych sprawach stanowi ważny argument interpretacyjny, ale wynik zależy od faktów, dokumentów, właściwego trybu i oceny sądu. Nie jest przepisem ustawy automatycznie uchylającym wszystkie wcześniejsze rozstrzygnięcia.

Podstawa prawna i źródła

• Sąd Najwyższy – karta zagadnienia prawnego III CZP 24/26.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 21 października 2026 r., III CZP 24/26 – sentencja, Legalis, wydruk z 1 listopada 2026 r.; dostępny jest również tekst sentencji w serwisie AnyLawyer.
• Kodeks postępowania cywilnego – w szczególności art. 767, 788, 794², 795, 804¹–804³ i 821.
• Kodeks cywilny – w szczególności art. 123 o przedawnieniu oraz art. 509–513 o przelewie wierzytelności.
• Uchwała SN z 29 czerwca 2016 r., III CZP 29/16 – przedawnienie a egzekucja na podstawie BTE; zobacz także omówienie Rzecznika Praw Obywatelskich.
• Uchwała SN z 2 kwietnia 2004 r., III CZP 9/04 – BTE a nabywca wierzytelności niebędący bankiem (tekst orzeczenia w SAOS).

Jeżeli otrzymałeś zawiadomienie od komornika albo dokumenty od nowego wierzyciela i chcesz sprawdzić możliwości obrony, możesz skontaktować się z kancelarią. Analiza wymaga zapoznania się z dokumentami i datami doręczeń. Indywidualna porada prawna jest odpłatna.

Artykuł ma charakter informacyjny. Ocena możliwości obrony zależy od dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy.