Prawa dłużnika pl Autor: adw. Michał Hajduk | Stan prawny:
Wysoką prowizję od pożyczki można zakwestionować, jeśli została naliczona niezgodnie z umową, narusza ustawowy limit kosztów albo wynika z niedozwolonego postanowienia. Sama wysokość opłaty nie przesądza jednak, że cała umowa jest nieważna lub że nie trzeba oddać kapitału.
Jeśli firma żąda zapłaty, zacznij od ustalenia, ile pieniędzy otrzymałeś, ile już wpłaciłeś i jakie kwoty wierzyciel naliczył osobno jako prowizję, odsetki oraz inne koszty. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy żądana kwota jest prawidłowa.
Co składa się na koszt pożyczki?
W umowie mogą występować różne należności: odsetki za korzystanie z kapitału, prowizja, opłata przygotowawcza, opłaty za usługi dodatkowe, a po opóźnieniu także odsetki za opóźnienie. Każdą pozycję należy sprawdzić osobno — ich nazwa i podstawa prawna mogą mieć znaczenie.
Poproś wierzyciela o rozliczenie pokazujące kwotę wypłaconą, daty i sposób zaliczenia Twoich wpłat, pozostały kapitał, prowizję, odsetki oraz inne żądane opłaty. Jeżeli sprawa trafiła już do sądu, porównaj rozliczenie z pozwem i załącznikami.
Czy firma może naliczyć prowizję?
Tak. Firma może pobierać prowizję za udzielenie pożyczki, ale konkretny zapis lub sposób naliczenia opłaty może naruszać przepisy albo prawa konsumenta. Znaczenie ma m.in. treść wzorca, przejrzystość informacji, relacja opłaty do świadczenia i to, czy konsument miał rzeczywisty wpływ na dany warunek.
Ustawowy limit pozaodsetkowych kosztów kredytu nie oznacza, że każda mieszcząca się w nim opłata jest automatycznie uczciwa. Trybunał Sprawiedliwości UE wyjaśnił w wyroku z 3 września 2020 r. (C-84/19, C-222/19 i C-252/19), że limit nie wyłącza badania, czy konkretne postanowienie jest nieuczciwe. Ocenę trzeba odnieść do treści umowy i przepisów właściwych dla danej sprawy.
To, jaki limit i jakie przepisy zastosować, zależy m.in. od rodzaju produktu, daty zawarcia umowy i przepisów przejściowych. Nie każdą starszą umowę można oceniać według tego samego wzoru.
Co wynika z wyroku SN o pożyczce 9000 zł?
W sprawie zakończonej wyrokiem z 11 lutego 2026 r. (II NSNc 298/24) konsumentka zawarła umowę pożyczki na 9000 zł. Przewidziano w niej między innymi prowizję 7571 zł oraz dodatkowe koszty. Roszczenie zabezpieczono wekslem, a sąd wydał wyrok zaoczny.
Po skardze Rzecznika Finansowego Sąd Najwyższy uchylił wyrok w zaskarżonym zakresie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zwrócił uwagę na konieczność zbadania umowy oraz ochrony konsumenta, nawet gdy żądanie opiera się na wekslu.
Wyrok nie oznacza, że SN ostatecznie orzekł, iż każda prowizja w podobnej wysokości jest nieważna. Pokazuje natomiast, dlaczego wysokość i podstawę kosztów trzeba rzeczywiście ocenić, zamiast przyjmować saldo wskazane przez firmę bez sprawdzenia.
Jak sprawdzić własną umowę? Przykład
Pani Anna otrzymała 8000 zł. W umowie zapisano prowizję 6000 zł, dodatkową opłatę i odsetki. Sama prowizja wynosi 75% wypłaconej kwoty — to powód, by dokładnie zbadać postanowienia umowy, ale nie dowód, że opłata jest automatycznie nieważna. Pani Anna wpłaciła łącznie 7000 zł, a firma nadal żąda zapłaty. Nie wystarczy odjąć wpłat od otrzymanej kwoty i przyjąć, że pozostało 1000 zł: trzeba ustalić, które koszty są należne oraz jak zaliczono wpłaty.
W pierwszej kolejności warto zebrać:
- umowę z załącznikami, formularzem informacyjnym i harmonogramem;
- potwierdzenie kwoty rzeczywiście wypłaconej;
- historię wszystkich wpłat oraz rozliczenie firmy;
- wypowiedzenie, wezwania i korespondencję dotyczącą zadłużenia;
- pozew, nakaz zapłaty albo zawiadomienie od komornika, jeżeli zostały wydane.
Następnie należy sprawdzić osobno podstawę każdej opłaty, jej wysokość, sposób zakomunikowania i to, czy oraz w jakiej części została już pobrana. Jeżeli w umowie są usługi dodatkowe, warto ustalić, czego dotyczyły i na jakich zasadach je zaoferowano.
Jak zakwestionować prowizję przed procesem?
Możesz złożyć pisemną reklamację do pożyczkodawcy. Podaj numer umowy, wskaż kwestionowaną opłatę i wyjaśnij, co budzi Twoje zastrzeżenia. Poproś o podstawę jej naliczenia oraz rozliczenie uwzględniające wszystkie wpłaty.
W zależności od sytuacji możesz domagać się korekty salda lub zwrotu nienależnie pobranych kwot. Kwotę żądania ustal na podstawie dokumentów i dotychczasowych wpłat. Zachowaj kopię reklamacji oraz potwierdzenie jej wysłania.
Przykładowa prośba o rozliczenie:
Proszę o szczegółowe rozliczenie umowy nr [numer umowy], z wyszczególnieniem kwoty wypłaconej, kapitału, prowizji, odsetek i innych kosztów oraz wszystkich wpłat i sposobu ich zaliczenia. Proszę również wskazać podstawę naliczenia prowizji.
Czy można powołać się na sankcję kredytu darmowego?
Niekiedy tak, ale sankcja kredytu darmowego to inna podstawa niż zarzut niedozwolonej prowizji. Po skutecznym skorzystaniu z sankcji konsument co do zasady zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Trzeba sprawdzić rodzaj i datę umowy, konkretne naruszenie oraz termin i formę oświadczenia. Sama wysoka prowizja nie daje automatycznie prawa do tej sankcji.
Co zrobić, gdy pozew już trafił do sądu?
Nie czekaj z odpowiedzią na ostateczne wyliczenie wszystkich kosztów. Ustal najpierw termin i rodzaj pisma, które trzeba złożyć. Wskaż konkretne pozycje budzące zastrzeżenia oraz dowody, które już masz. Jeżeli firma powołuje się na weksel, przeczytaj również, czym jest weksel in blanco i jakie wiąże się z nim ryzyko.
Jeśli sąd wydał już nakaz zapłaty z weksla, sprawdź, jak złożyć zarzuty i przygotować obronę.
Pytania o prowizję i opłaty
Czy opłata zgodna z limitem zawsze jest dozwolona?
Nie. Zgodność z limitem i ocena uczciwości postanowienia to odrębne zagadnienia. W obu przypadkach liczą się przepisy właściwe dla danej umowy oraz konkretne okoliczności.
Czy zakwestionowanie prowizji oznacza, że nie muszę spłacić pożyczonej kwoty?
Nie. Skutek zależy od podstawy zarzutu i rozliczenia. Sam spór o prowizję nie usuwa automatycznie obowiązku zwrotu otrzymanego kapitału.
Czy mogę sprawdzić prowizję po spłacie pożyczki?
Tak. Można ocenić także spłaconą umowę. Jeśli pożyczkę spłacono przed terminem, osobno sprawdź rozliczenie kosztów za okres, o który skrócono czas obowiązywania umowy. To inna podstawa niż zarzut nieuczciwej prowizji. Znaczenie mają rodzaj i data umowy, daty spłat oraz właściwe przepisy.
Czy reklamacja zatrzyma termin na odpowiedź sądowi?
Nie. Reklamację lub propozycję ugody można rozważyć, ale samo ich złożenie nie zastępuje pisma procesowego ani nie zatrzymuje terminu wyznaczonego przez sąd. Rodzaj pisma i termin sprawdź w otrzymanych dokumentach.
Podstawy prawne i źródła
- Ustawa o kredycie konsumenckim
- Kodeks cywilny, art. 385¹–385³
- Wyrok SN z 11 lutego 2026 r., II NSNc 298/24 — tekst w serwisie PrawMi
- Informacja Rzecznika Finansowego o tej sprawie
- Wyrok TSUE z 3 września 2020 r. (C-84/19, C-222/19 i C-252/19)
- Informacja UOKiK o kosztach mieszczących się w limicie
- Kalkulator wcześniejszej spłaty UOKiK