
Upadłość konsumencka pozwala uporządkować sytuację niewypłacalnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Może prowadzić do oddłużenia, ale wiąże się także z likwidacją majątku, obowiązkami wobec syndyka i oceną przesłanek umorzenia długów.
W tym artykule
Kto może złożyć wniosek?
Podstawą jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Opóźnienie przekraczające trzy miesiące tworzy ustawowe domniemanie. Krótkotrwały brak gotówki i sam wysoki poziom rat nie zastępują oceny rzeczywistej zdolności do płacenia.
Postępowanie konsumenckie można prowadzić również przy jednym wierzycielu. Brak majątku nie wyklucza go automatycznie: ustawa przewiduje tymczasowe pokrycie określonych kosztów przez Skarb Państwa.
Wniosek składa zasadniczo dłużnik. Ustawa przewiduje jednak wyjątki dotyczące wniosków wierzycieli wobec byłych przedsiębiorców i osób, które faktycznie prowadziły działalność bez wymaganego zgłoszenia, na warunkach art. 8–9. Sytuację osoby nadal prowadzącej działalność trzeba ocenić w odpowiednim trybie przedsiębiorcy.
Czy były przedsiębiorca może złożyć wniosek?
Osoba fizyczna, która zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, może rozważyć upadłość w trybie przewidzianym dla osób nieprowadzących działalności. Samo to, że długi powstały podczas prowadzenia firmy, nie przekreśla z góry możliwości oddłużenia.
Przed złożeniem wniosku trzeba jednak ustalić aktualny status dłużnika i okoliczności zakończenia działalności. Sam wpis o zawieszeniu nie rozstrzyga wszystkich pytań o właściwy tryb. Znaczenie mogą mieć również przyczyny zadłużenia i wcześniejszy obowiązek zgłoszenia wniosku przez przedsiębiorcę.
Gdzie i w jaki sposób złożyć wniosek?
Właściwość sądu upadłościowego wiąże się z głównym ośrodkiem podstawowej działalności dłużnika, tzw. COMI. W sprawach bez działalności domniemanie łączy się zasadniczo z miejscem zwykłego pobytu, z dodatkowymi regułami dla zmian transgranicznych. Nie wystarczy dowolny adres korespondencyjny.
Obecnie działa Krajowy Rejestr Zadłużonych. Art. 491² ust. 3 w związku z art. 216aa pozwala dłużnikowi konsumenckiemu skorzystać z trybu poza systemem, na formularzu. Profesjonalny pełnomocnik wnosi pisma zgodnie z zasadami komunikacji elektronicznej. Nie korzystaj bez sprawdzenia z instrukcji sprzed uruchomienia KRZ.
Wniosek wymaga m.in. pełnego spisu wierzycieli i zobowiązań, wykazu majątku, informacji o dochodach i kosztach oraz opisu przyczyn niewypłacalności. Trzeba ujawnić również wierzytelności sporne i istotne czynności dotyczące majątku w okresach wskazanych w ustawie.
Ile kosztuje upadłość konsumencka?
Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 zł. Nie jest to jednak całość kosztów związanych ze sprawą.
W postępowaniu powstają również koszty czynności syndyka i inne wydatki. Jeżeli majątek nie wystarcza na ich pokrycie albo w masie upadłości brakuje płynnych środków, koszty te tymczasowo pokrywa Skarb Państwa. Ich późniejsze rozliczenie zależy od przebiegu sprawy i możliwości upadłego; niezaspokojone koszty mogą zostać uwzględnione w planie spłaty.
Osobno należy ustalić wynagrodzenie pełnomocnika, jeśli korzystasz z pomocy adwokata. Przed rozpoczęciem współpracy zapytaj o jej zakres oraz to, jakie czynności obejmuje uzgodniona kwota.
Jakie dokumenty przygotować do wniosku?
Przed sporządzeniem wniosku zbierz dokumenty, które pozwolą odtworzyć Twoją sytuację finansową i wyjaśnić, dlaczego nie możesz regulować długów. Przydatne będą zwłaszcza:
- umowy, wezwania do zapłaty i aktualne pisma od wierzycieli – również dotyczące długów, których wysokość lub zasadność kwestionujesz;
- nakazy zapłaty, wyroki i zawiadomienia od komornika, jeżeli takie otrzymałeś;
- dokumenty potwierdzające dochody oraz koszty utrzymania Twoje i osób pozostających na Twoim utrzymaniu;
- informacje o majątku, rachunkach, nieruchomościach i zabezpieczeniach, w tym hipotekach;
- dokumenty związane ze sprzedażą, darowizną lub innymi istotnymi czynnościami dotyczącymi majątku, a także dokumenty wyjaśniające przyczyny zadłużenia.
Wniosek obejmuje m.in. informacje o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy oraz o określonych czynnościach dotyczących majątku z ostatnich dwunastu miesięcy. Zakres danych wynika z ustawy i formularza. Jeżeli nie masz dokumentu, nie ukrywaj tego: ustal, skąd można go uzyskać albo jak wyjaśnić brak.
Co dzieje się z majątkiem i mieszkaniem?
Po ogłoszeniu upadłości syndyk ustala i likwiduje majątek wchodzący do masy. Nie wszystkie przedmioty i nie cała kwota dochodu podlegają przejęciu: obowiązują ustawowe wyłączenia i kwoty pozostawiane na utrzymanie. Konieczna jest współpraca i rzetelne ujawnienie sytuacji finansowej.
Mieszkanie lub dom mogą zostać sprzedane. Gdy spełnione są warunki art. 342a, z ceny sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od 12 do 24 miesięcy. Nie jest to gwarancja zachowania własności mieszkania. Ogłoszenie upadłości ma też skutki dla majątku wspólnego małżonków.
Co dzieje się z egzekucją komorniczą?
Postępowanie egzekucyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości i skierowane do majątku wchodzącego do masy upadłości ulega z mocy prawa zawieszeniu w dniu ogłoszenia upadłości. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości takie postępowanie umarza się z mocy prawa.
Nie oznacza to, że każde zajęcie znika natychmiast albo że wszystkie pobrane wcześniej pieniądze zostaną zwrócone dłużnikowi. Przepisy przewidują również szczególne sytuacje, na przykład dotyczące zaawansowanej sprzedaży nieruchomości.
Przekaż syndykowi informacje o prowadzonych egzekucjach i ich sygnaturach. W razie zajęcia rachunku lub wynagrodzenia ustal z syndykiem i komornikiem, jakie czynności są potrzebne w konkretnej sprawie. Samo złożenie wniosku o upadłość nie wywołuje jeszcze skutków ogłoszenia upadłości.
Jak upadłość wpływa na małżonka?
Ogłoszenie upadłości jednej osoby nie oznacza ogłoszenia upadłości jej małżonka. Wpływa jednak na ich stosunki majątkowe: z dniem ogłoszenia upadłości powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa.
Jeżeli przedtem istniała wspólność majątkowa, majątek wspólny co do zasady wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Ustawa przewiduje określone wyłączenia. Małżonek upadłego może dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając wierzytelność syndykowi w sposób przewidziany przez przepisy.
Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić, co należy do majątku wspólnego, a co do majątków osobistych, oraz czy i kiedy ustanowiono rozdzielność. Jej skuteczność wobec masy upadłości zależy od podstawy i daty powstania.
Plan spłaty i możliwe oddłużenie
Co do zasady sąd ustala plan spłaty na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. Jeżeli stwierdzi, że upadły doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan wynosi od 36 do 84 miesięcy.
Ustawa przewiduje także krótsze maksymalne okresy planu przy spłacie odpowiednio co najmniej 50% lub 70% zobowiązań objętych planem, które w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych zostałyby uznane na liście wierzytelności. W takich przypadkach plan nie może przekraczać odpowiednio dwóch lat albo roku. Przepisy przewidują również, pod określonymi warunkami, zaliczenie części czasu postępowania na okres planu.
Przy trwałej niezdolności do jakichkolwiek spłat możliwe jest umorzenie bez planu. Przy niezdolności nietrwałej ustawa przewiduje warunkowe umorzenie z pięcioletnim okresem i obowiązkami sprawozdawczymi. Celowe działania prowadzące do niewypłacalności albo wcześniejsze oddłużenie w ustawowym okresie mogą uzasadniać odmowę oddłużenia, z wyjątkiem względów słuszności lub humanitarnych.
Dawny art. 491⁴ uchylono. Nie należy zatem automatycznie odmawiać możliwości ogłoszenia upadłości wyłącznie na podstawie dawnych przeszkód z poradników z 2019 r. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do umorzenia.
Od czego zależy wysokość raty w planie spłaty?
Nie istnieje jedna rata odpowiednia dla wszystkich. Ustalając plan spłaty, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczne koszty utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość i stopień zaspokojenia wierzytelności.
Dlatego warto przygotować rzeczywiste zestawienie dochodów i wydatków wraz z dokumentami. Znaczenie mogą mieć koszty mieszkania, leczenia, dojazdów do pracy czy utrzymania dzieci. Sąd ocenia całość sytuacji; sama wysokość wynagrodzenia nie przesądza jeszcze o wysokości raty.
Jak długo trwa upadłość konsumencka?
Nie ma jednego czasu trwania całej sprawy. Trzeba odróżnić czas rozpoznania wniosku, czynności syndyka i rozstrzygnięcia sądu od późniejszego wykonywania ewentualnego planu spłaty. Wpływ na przebieg sprawy mogą mieć m.in. liczba wierzycieli, sprzedaż majątku i sporne kwestie wymagające wyjaśnienia.
Wskazywane w przepisach okresy planu spłaty nie są więc automatycznie czasem całej sprawy. Jednocześnie ustawa w określonych sytuacjach przewiduje zaliczenie części czasu od ogłoszenia upadłości do okresu spłaty, dlatego poszczególnych etapów nie należy po prostu dodawać bez analizy.
Jakie obowiązki wiążą się z planem spłaty?
Po ustaleniu planu sprawdź w postanowieniu, komu, ile i w jakich terminach masz płacić. Zachowuj potwierdzenia przelewów. W okresie wykonywania planu upadły składa sądowi co roku, do końca kwietnia, sprawozdanie za poprzedni rok kalendarzowy; dołącza też kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.
W czasie wykonywania planu nie wolno dokonywać czynności dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność wykonania planu. W szczególnie uzasadnionym przypadku sąd może na wniosek upadłego wyrazić zgodę na taką czynność albo ją zatwierdzić.
Jeżeli Twoja sytuacja się pogorszy i nie możesz wykonywać planu, nie ignoruj problemu. W zależności od okoliczności możliwy jest wniosek o zmianę planu, a w określonych ustawą sytuacjach – umorzenie zobowiązań bez jego dalszego wykonywania. Wybór i uzasadnienie wniosku wymagają analizy przyczyn oraz dokumentów.
Które długi nie zostaną umorzone?
Art. 491²¹ ust. 2 wyłącza m.in. alimenty, określone renty odszkodowawcze, sądowe grzywny, obowiązki naprawienia szkody i inne wskazane zobowiązania związane z odpowiedzialnością za przestępstwo lub wykroczenie. Wyłączenie obejmuje także umyślnie nieujawnione zobowiązania, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Umorzenie nie jest ogólnym zwolnieniem z przyszłych zobowiązań powstających po ogłoszeniu upadłości. Nie usuwa też automatycznie odpowiedzialności poręczyciela czy współdłużnika wobec wierzyciela. Przed wnioskiem warto porównać upadłość z realnym porozumieniem z wierzycielami i dostępnym postępowaniem układowym. Więcej o reformie: zmiany z 2020 r. a obecne zasady.
Prawa dłużnika pl